Bu araştırma Fatsa Kız Meslek Lisesi El Sanatları Öğretmeni Fatma Birsen ERARSLAN tarafından yapılmıştır.

FATSA'NIN TARİHİ VE COĞRAFİ DURUMU

a)     FATSA’NIN TARİHİ: Pontus Roma ve Bizans egemenliğinin ardından, 13.yy başlarında Trabzon’da Romnenosların kurduğu devletin yönetimine giren Fatsa, 14.yy Hacı Emiroğulları Beyliğine bağlandı. II. Mehmet (Fatih) döneminde, 1461 de Osmanlı topraklarına katıldı. 19.yy sonlarında Trabzon vilayetinin  Canik sancağına bağlı bir kaza merkeziydi. 1921’de Ordu il yapılınca Fatsa’da Ordu’ya bağlı bir ilçe merkezi durumuna getirildi.   Fatsa kentinin Pontus kralı Pharnokes tarafından kurulduğu sanılmaktadır. Pharnokes, kızı Fanizan için burada bir kale yaptırdığından kent Fanizan adıyla anılmış, daha sonra adı Fadisane, Fatisan, Face biçimlerinde söylenerek zamanla Fatsa’ya dönüşmüştür.1  

b)    FATSA'NIN COĞRAFİ DURUMU: Fatsa ilçesi, kuzeyden Karadeniz, doğudan Perşembe ve Ulubey, güneyden Gölköy ve Aybastı, batıdan Korgan, Kumru ve Ünye ilçeleri ile çevrilidir. Yüzölçümü 552 km2 dir. Ortalama yüksekliği şehir merkezinde 10metredir. İlçenin topraklarının uzantısı olan dağ silsilesi ortalama 1000 metreyi çok az yerde geçer. Kıyı boyunda ve akarsu boyunda ova niteliğinde düzlükler yoktur. Önemli akarsuları batıdan itibaren Yapraklı Deresi, Elekçi Deresi Bolaman Deresi ve Perşembe-Fatsa sınırını çizen Belice Deresidir. İlçe sınırları içinde Gaga Gölünden başka göl yoktur. Doğuda Yalıköy-Bolaman orası dağlar denize hemen dik olarak inmektedir. Bolaman’dan Ünye sınırına doğru 500-1000m açıklıkta bir şerit oluşturacak şekilde uzanmakta ve yerleşime uygun görülmektedir. Kıyı, kuzey rüzgarlarına açık olup, burasını koruyacak tabii liman yoktur. Ancak ilçe sınırları içersinde yapılan balıkçılık faaliyetlerini desteklemek gayesiyle Yalıköy, Bolaman ve Fatsa’da balıkçı barınakları oluşturulmuştur.

            İklimi; Yazları sıcak ve ılık, kışları serin ve yağışlı, tipik karadeniz iklimidir.

            Bitki örtüsü; Karadeniz ikliminin hususiyetini göstermektedir. Yüzölçümünün 1/5’ini ormanlar kaplamaktadır. Ağaç türlerini şu şekilde görmek mümkündür. 0-200m Kestane, 200-500m Kestane, Kızılağaç, Gürgen, Meşe, Kayın, 500-1000m Kayın, Gürgen’dir.

        İlçenin büyük bir kesiminde Killi-tınlı kireçsiz topraklar yer almaktadır. Yalıköy tarafında ise fazla asitli, tuzsuz ve kireçsiz topraklar ağırlıktadır. 2

FATSA'DA YAPILAN ARAŞTIRMADA TESPİT EDİLEN EL SANATLARI

  1. Sepet Örücülüğü: Bir alt bir üst dokuma sistemi ile Kestane, Fındık özlükleri ile yapılan bir el sanatıdır. Taşıma, saklama kabı olarak kullanılır.

  2. Kolon Dokuması: Yük ve hayvan taşımasında kullanılan bir tür yassı desenli sicimdir. Yün ve Orlon iplerle, toprağa çakılan kısa kazıkların üzerine gerilen iplerin bir alt bir üst dokuma sistemi ile oluşturulur. Halen üretilmektedir.

  3. Yün Örgüleri: Çeşitli kalınlık ve incelikte iplerle, şiş ve çite3 ile yapılan örgülerdir. Kıyafet, dantel, çorap ve ev dekorasyonunda kullanılır.

  4.  İplik Oyaları: Çeşitli iplerle ve boncuklarla tığ yardımı ile (eni dar) yapılan örgülerdir. Yazma, Tülbent, Namaz bezi ve diğer örtü kenar süslemesinde kullanılır.

  5. Mekik Oyaları: Mekik adı verilen küçük bir araç ile iplik ve boncuklarla yapılan bir tür örgü tekniğidir. Yazma, Tülbent, Namaz bezi ve Oda takımı yapımında kullanılır.

  6. İğne Oyaları: İğne yardımı ile iplerle yapılan bir tür file dantel tekniğidir. Yazma, krep4, Namaz bezi, Yatak takımı ve Oda takımı yapımında kullanılır.

  7. Dantel: Tığ yardımı ile kenar, ara ve uç süslemede kullanılan dolgulu yada dolgusuz örme tekniğidir. Her türlü süsleme ve dekorasyonda kullanılır.

  8. Parça Kilim: Yamalık5 kilim de denilen, artık ve eski parçalar birbirine dikilerek şeritler haline getirilir. Bu şeritler dokumada atkı ipi yerine kullanılır. Bir alt ve Bir üst basit dokuma tekniği kullanılır. Desen özelliği yoktur. Yaygı6 yada Yolluk7 olarak kullanılır. Günümüzde bu dokumaya rastlanmamaktadır.

  9. Bakırcılık: Küçük Atölye ve dükkanlarda mutfak ve ev eşyası olarak üretilir. Bakır madeni kullanılarak yapılan bir el sanatıdır. İlçede bir yada iki atölye çalışmaktadır.

  10. Semercilik: Taşımacılıkta kullanılan yük hayvanının (At, Eşşek) sırtına oturmak yada yük taşıtmak amacı ile yapılan; keçe, deri, saman karışımı oturaktır. Bu el sanatı yok olmak üzeredir.

  11.  İpcilik: Hammaddesi kendir olan, kalın ve ince urgancılıktır. Kıvratma sureti ile elde edilir. Günümüzde tamamen yok olmuştur.

  12. Süpürgecilik: Ev ve harman8 temizlemede kullanılan gereçtir. İhtiyaç yada ticari amaçla yapılır. Süpürge bitkisinin tohumları ayrıştırılır. Uç kısımları bir araya getirilerek bağlanır. El tutma yeri yapılır. İlçede tamamen yok olmak üzeredir.

  13. Kırk Yama: Küçük kumaş parçalarının dikilerek birleştirilmesi sonucu oluşturulan düzgün yüzeylerdir. Rastlanan motifler; Üçgen, kare, merdiven ve yıldızdır. Bohça, yaygı yada seccade olarak üretilmiştir. Tamamen yok olmuştur.

  14. Etamin ve Kanaviçe: Sayılabilen etamin kumaşlar üzerine üst üste ve yan yana gelen çapraz ilmeklerin desen oluşturması ile oluşan nakış tekniğidir. Ucu küt iğne ile çalışılır. Seccade ve mutfak takımı yapımında kullanılır. Kanaviçe ise sayılamayan kumaşlar üzerine kanava denilen ince, sayılabilen file dikilir. Teknik etaminle aynı sistemde çalışılır. İğne ince uçludur. Her çeşit ev mefruşatı ve süslemede kullanılır.

  15.  Çorap Örücülüğü:

[1] Ana Britannica, Cilt 12, Sayfa 104 

[2] Fatsa İlçe Kütüphanesi, Brifing Dosyası, 1996,Sayfa 3

[3] Çite:Çorap örülen bezli şişlerin yöredeki ismidir.

[4] Krep:Düz renkli ipekli dokuma ve kenarı iğne oyası ile dolanılan başörtüsüdür.

[5] Yamalık:Eski, küçük parça halinde kırpıntı kumaş parçalarıdır.

[6] Yaygı:Eni bir metre genişliğinde kilim veya örtüdür.

[7] Yolluk: Eni 60cm , dar uzun kilim

[8] Harman: Yörede evlerin önü ve fındık sermek için kullanılan çimenlik veya düzlük alan.